Nỗi đau không của riêng ai từ những câu thơ thắt lòng

-
Lê An Tuyên

Đó là bài thơ "Lời gọi bên sông" của nhà thơ mặc áo lính Lê Bá Dương viết trong ngày27/07/1987 với vỏn vẹn 4 câu tứ tuyệt:
Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm

Nếu như một người bình thường đọc mấy câu thơ này của Lê Bá Dương   thì chỉ cảm nhận thấy rằng đây là một bài thơ ngắn, kiệm từ, chặt nghĩa và hay đến thắt lòng. Bài thơ nói về con đò bơi trên dòng sông Thạch Hãn, Quảng Trị thơ mộng, có điều gì đó Tác giả ngậm ngùi nhớ về bóng hình bạn bè, người đã khuất. Hình như những người đó còn trẻ, hi sinh ở khúc sông này và giờ đây sóng nước của con sông ru người xưa trong giấc ngủ của thời gian. Nhưng nếu ai đã là người từng trực tiếp tham gia chiến tranh Việt Nam thời kỳ sau năm 1970, hoặc lớn lên trong chiến tranh hay người thích tìm hiểu lịch sử chiến tranh Việt Nam thì hiếu ngay bài thơ muốn nói lên điều gì. Dù rằng người đó đã từng đứng ở phía nào trong cuộc chiến tranh Việt Nam. Trong tứ thơ ngắn, Lê Bá Dương không hề có một từ nào, một câu chữ nào nói về bom đạn chiến tranh, nói về cái chết tàn khốc hay cảnh máu chảy đầu rơi. Nhưng ai cũng hiểu đó là những người lính miền Bắc đã nằm lại ở dòng sông Thạch Hãn vào thời kỳ năm 1972 và cuộc giao tranh ác liệt của 81 ngày đêm trong Thành cổ Quảng Trị. Năm 1972, cuộc chiến tranh Việt Nam rơi vào khoảng khắc ác liệt, nhất là dịp" mùa hè đỏ lửa". Thành cổ Quang Trị trong dịp này cho đến đầu mùa Thu năm 1972 là nơi giao tranh tàn khốc nhất, thời điểm chiến tranh lên đến cực đỉnh ý chí của cả hai bên. Trong một diện tích chừng 2km2 mà hàng chục nghìn con người với trang bị tối tân của phương tiện chiến tranh, dành giật nhau từng thước đất, từng bờ tường, từng con hào, từng ngõ hẻm. Hơn 300 ngàn tấn bom rơi từ trên cao dội xuống. Thân thể xương thịt và máu của người lính tham gia chiến trận tanh bành, lẫn vào đất đá. Rồi đêm đêm các đợt lính miền Bắc ở bên ngoài vượt dòng sông Thạch Hãn trong quầng lửa sáng nhoáng theo từng đợt mưa bom, bão đạn.. để vào bổ sung cho đội quân đang bám trụ ở thành cổ.

Trong số bị hủy diệt và tổn thương có cả người của hai bên. Người miền Bắc, người miền Nam. Người của quân giải phóng, người lính của chế độ Sài Gòn. Người Việt Nam và người Mỹ. Gần hai chục ngàn sinh mạng bị hủy diệt. Hàng chục ngàn người khác bị thương và sống sót thì cũng mang theo thương tích chiến tranh suốt đời. Có bao nhiêu người chết, bao nhiêu người bị thương? Không ai có thể trả lời chính xác được. Nhưng một điều ai cũng có thể thấy được, trả lời được: Đó là cái giá của chiến tranh! Vẫn biết chẳng ai nỡ đong đếm cái giá của chiến tranh vốn dĩ tàn khốc, nhưng thực sự đó là cái giá quá đắt cho cuộc chiến đối với Dân tộc Việt Nam..

Cục diện của chiến dịchThành cổ Quảng Trị ra sao thì ai cũng đã rõ. Nhưng khi những người lính miền Bắc tưởng rằng sống sót trong khu vực Thành cổ rút ra ngoài thì lại gặp" cửa tử" ở dòng sông Thạch Hãn một lần nữa. Biết bao người lại trúng đạn, lại ngã gục, lại chìm vào dòng nước của sông Thạch Hãn trong đêm tối. Người ta vẫn biết là bom đạn thì không có mắt, mà chẳng ai biết nó ở đâu mà tránh. Nhưng những người sống sót vẫn kể lại, những người hi sinh ở Thành cổ, ở dòng sông Thạch Hãn lại chủ yếu là những người lính trẻ. Hồi đó những người lính là những thanh niên mới lớn, mới rời ghế nhà trường, ít kinh nghiệm trận mạc. Nhất là lớp thanh niên người Hà Nội. Sau mấy đợt huấn luyện vội vã cho tân binh là họ được tung vào ngay chiến trận. Người lính mang theo một chút lãng mãn xứ Đông- Đoài, một chút hoài bão tuổi trẻ, muốn kết thúc nhanh chiến tranh để trở về quê hương. Thế mà họ lại vĩnh viễn ở lại, hóa mình vào đất, vào nước ở nơi này.
Tiếng súng chiến tranh đã câm lặng tự hồi nào.
Năm tháng trôi qua.
Cỏ cây đã mọc xanh trên vách tường Thành cổ Quảng Trị.

Dòng nước sông Thạch Hãn trở lại trong xanh và vô tình lững lờ trôi như dòng thời gian. Vết tích chiến tranh được cỏ cây và thời gian xóa nhòa dần. Cũng như con đò hối hả ngược xuôi trên sông nước, trên dòng chảy hối hả, gấp gáp của dòng đời, con người phải bận rộn sống với hiện tại và hướng tới tương lai, nhiều lúc ký ức về chiến tranh cũng nhạt dần theo năm tháng. Nhưng có nhiều người không thể nào quên được ký ức về Thành cổ, về dòng sông Thạch Hãn. Dòng sông Thạch Hãn chảy trên đất Quảng Trị và hình như ứa chảy mãi từ trái tim họ. Họ sống với nỗi đau thương về đồng đội, về bạn bè lứa tuổi đôi mươi. Một trong những người đó là người chiến sĩ nhà báo Lê Bá Dương.

Người chiến sĩ Lê Bá Dương may mắn hơn rất nhiều đồng đội của mình. Anh sống sót qua trận chiến, tuy rằng trên thân thể cũng đầy các vết thương tích. Nhưng ký ức về Thành cổ Quảng Trị, về dòng sông Thạch Hãn luôn đè nặng lên trái tim anh. Anh day dứt về những đồng đội một thời trận mạc đã nằm lại nơi đầu sông, cuối rừng, với phần lớn thân xác không còn vẹn nguyên. Dằng dặc những năm sau cuộc chiến, liệu những gia đình có con em hi sinh trong chiến tranh nơi ấy đã tìm thấy chút di hài của người thân mình? Đất chiến trường xưa vẫn ủ nóng di hài đồng đội, hay dòng sông, con suối vẫn còn ôm ấp, giữ lại trong lòng mình kí ức đau thương của con người?
Anh luôn bị ám ảnh bởi những câu hỏi đó. Cái mà người ta cũng có thể gọi là Hội chứng của chiến tranh.

Tôi thích vô ngần câu thơ của anh:
"Đò lên Thạch Hãn ơi...chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm"

Thế đấy! Cuộc sống hàng ngày của mỗi con người ở dải đất miền Trung đơn giản mộc mạc như con đò trôi trên dòng Thạch Hãn, đấy là dòng đời, dòng sông thời gian. Tác giả ví von cuộc sống như con đò, chứ không phải con thuyền. Vì hàng ngày con người miền Trung vẫn dùng sức mình đẩy con đò đi. Khi đò dọc, lúc đò ngang. Nơi nông- khó khăn thì dùng sào chống, đẩy. Nơi nước sâu-thuận dòng thì dùng mái chèo. Có nghĩa là sự vươn lên trong cuộc sống vẫn chủ yếu dựa vào sức lao động của mình. Cuộc đời của người miền Trung chưa phải là con thuyền căng buồm dựa vào gió lộng. Sự vận động nhẹ nhàng đó thế mà cũng khua động đến ký ức của cuộc đời lưu giữ trong dòng sông Thạch Hãn. Lê Bá Dương sử dụng chi tiết này vô cùng đắt giá. Đắt ngay cả từng từ còn đó bạn tôi nằm. Vâng đáy sông vẫn và mãi mãi hiện hữu bạn bè đồng đội nằm trong miền ký ức chứ không phải là mất, là khuất núi theo nghĩa tử trần trụi. Bởi vậy, anh cứ sẽ sàng nhắc những ai qua lại, ngược xuôi dòng sông Thạch Hãn dẫu có vô tình hững hờ quên thì anh sẽ nhắc: hãy gượng nhẹ mái chèo, bởi đáy sông còn đó những người còn nằm dưới lòng sông. Nào có ai dám quên đâu. Chỉ có điều là không muốn nói đến thôi. Nhưng lời anh nhắc đã làm cho sự hoài cảm về quá khứ quay lại. Đau đáu, tiếc thương về sự tổn thất vô bờ bến, những người bạncủa anh ở lứa tuổi thanh xuân ngã xuống trong chiến tranh. Người được nhắc, có nghĩa là người đọc bài thơ, biết thế thôi. Nỗi đau khôn nguôi và lặng lẽ giữ nó lại trong lòng mình, không dám bộc bạch cùng ai. Với hai câu thơ kết giàu biểu cảm:

"Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm"

Lê Bá Dương đã thổ lộ hộ tâm tình của chúng ta rằng, cái bờ ở đây đã lớn hơn, rộng hơn hẳn cái bờ bị khuôn hẹp của một dòng sông hiện hữu. Nó là cỏ cây, là bờ cát trắng, nó là dòng chảy của con sông Thạch Hãn đã hóa vào dòng chảy tâm linh dạt dào sóng nước tuổi hai mươi. Mãi mãi nỗi mất mát của một thời đại bi hùng quá khứ ấy, không và mãi mãi không bị lãng quên. Rằng với những người đã khuất. Họ vẫn ở lại với chúng ta, họ đồng hành với chúng ta và họ vĩnh hằng tươi trẻ với lứa tuổi Hai mươi. Đã 35 năm ngày hai miền Nam- Bắc sum họp. Người lính từ chiến tranh trở về với mái nhà của mình rất lâu rồi. Mái tóc xanh năm xưa của người lính cũng đã hoa râm. Tiếng súng nổ chiến tranh cũng đã lùi vào dĩ vãng.

Thời gian trôi đi và lặng lẽ bỏ lại rất nhiều trong quá khứ. Nhưng nỗi đau mất mát về những con người trẻ tuổi vẫn còn đó, chừng nào chúng ta còn khoắc khoải nhớ tới họ. Nỗi tiếc thương về những con người trẻ tuổi bất tử đó đã vĩnh viễn hóa thân vào bài thơ LỜI GỌI BÊN SÔNG - Một bài thơ với tôi không chỉ nổi tiếng thời đại, mà hơn thế, nó còn là một bài thơ có giá trị đánh thức mọi thời đại của Lê Bá Dương.

Viết nhân 35 năm ngày Thống nhất đất nước 30 tháng Tư
Lê An Tuyên Jena, CHLB Đức

5 Responses so far.

  1. thach cau says:

    Khi một nhạc phẩm vừa ra đời đã làm cho công chúng đón nhận với tất cả tấm lòng gần như khao khát, quả thật không nhiều. Những bài hát ấy lớn dần theo năm tháng, nó hằn sâu vào ký ức của cuộc sống.
    Lê An Tuyên sáng tác không nhiều, nhưng ở chị có một điều gì đó cứ làm cho chúng ta được cảm nhận tính dung dị, mượt mà và vô cùng sâu lắng. Gần như chị chắt chiu từng nốt nhạc, lựa chọn từng ca từ để dựng nên những tác phẩm không đi theo lối mòn nào cả. Đặc biệt, âm hưởng về dòng sông, về biển, về tình người như quyện chặt vào nhau, bổ trợ cho nhau.
    "DÒNG SÔNG TUỔI HAI MƯƠI", với 4 câu thơ chân chất, bình dị đầy chất lính , chất chứa một hoài niệm của Lê Bá Dương mà Lê An Tuyên đã dựng nên một tác phẩm quá hoành tráng, vừa bi, vừa hùng.
    Chúc Lê An tuyên sẽ làm được nhiều tác phẩm có giá trị và lưu truyền mãi mãi.

  2. Việt says:

    Bạn yêu thích sáng tác, đam mê văn học, hãy ghé thăm chúng tôi tại: http://sangtactre.info ... Chúng tôi chào mừng các bạn...

  3. Nặc danh says:

    Bài viết của bạn rất rất hay. Mình chỉ có một ý thế này: bạn hãy cắt hai từ:TỨ TUYỆT vì đã 4 câu rồi mà!
    NQC

  4. Nặc danh says:

    Cảm ơn bạn đã góp ý cho mình .
    LAT

  5. Nặc danh says:

    AT là dân kỹ thuât,bây giờ làm kinh doanh.Tranh thủ chút it ỏi thời gian khi đọc những bài văn ,bài thơ .Nghe những giai điệu quê hương trong những tháng ngày xa quê để cuộc sống thêm thi vị ,AT không phải là dân "Viết " dân "sáng tác " chuyên nghiêp nên trong câu chữ hay nét nhạc đều có những chỗ không chỉn chu ,thấu đáo được ,có gì mong bạn NQC và các bạn thông cảm cho AT ,Nhưng AT rất cảm ơn bạn đã góp ý cho AT nhe.Chúc ban SK va luôn vui.
    LAT

Leave a Reply

Chào mừng bạn đến với blog của Lê An Tuyên.
Các bạn hãy điền đầy đủ thông tin cần thiết như:
- Họ và tên
- Điện thoại
- Blog hoặc website cá nhân

để thông tin được rõ ràng và tránh nhầm lẫn.
Trân trọng cảm ơn!